CİNSEL PROBLEMİ, KISIRLIĞI OLANLAR

İNFERTİLİTEDE (KISIRLIK) ERKEĞİN ROLÜ

İnfertilite pek çok çift için sürpriz bir durumdur. Çiftler, istedikleri zaman veya doğum kontrol yöntemlerini bıraktıktan sonra hemen çocuk sahibi olabileceklerini düşünürler. Birçok çift kolaylıkla çocuk sahibi olabilse de bazıları için bu çok zor gerçekleşir. İnfertilite oranı, toplumda %10 - 15 arasında görülmektedir.</SPAN>

İNFERTİLİTE NEDİR?
İnfertilite, genel olarak üreme fonksiyonunun yerine getirilememesi olarak tanımlanır. Gebelikle ilgili herhangi bir koruma önlemi olmaksızın 1 yıl düzenli cinsel ilişkiye rağmen çocuk sahibi olamayan çiftler için infertilite söz konusudur.

Erkek Üreme Sistemi
Ergenlik çağının başlaması ile erkeklerde sperm üretimi başlar. Beyindeki hipofiz bezinden FSH ve LH hormonları salgılanır.
FSH sperm üretimini aktifler, LH testosteron hormonunun salgılanmasına yol açar, bu da sperm olgunlaşmasını sağlar. Spermler testislerde üretilir ve epididimde gelişimini tamamlar. Bu yaklaşık olarak 3 ay sürer. Olgun spermler cinsel ilişki sırasında sperm kanallarından kadın vajinasına atılır. Bu sırada prostat ve prostat arkasındaki bezlerden (veziküla seminalis) spermi besleyen ve koruyan sıvılar da meniye karışır. Sperm üretimi erkeğin yaşamı boyunca devam eder.


Bilinmesi Gerekenler
İnfertilite problemi kadın ve erkeği eşit oranda etkiler. İnfertilite çiftlerde %40 erkeğe bağlı, %40 kadına bağlı, %10 erkek ve kadın ilişkili, %10 bilinmeyen sebeplerden meydana gelir. Bu nedenle infertil çiftlerin her ikisi de problemi anlamalı ve kendi arasında tartışmalıdır. Erkek infertilitesi birçok sebebe bağlıdır. Sperm üretim bozuklukları, sperm kanallarındaki tıkanıklıklar, sperme karşı antikor varlığı, testis travması, hormonal bozukluklar, anatomik problemler, varikosel, geçirilmiş hastalıklar, infeksiyonlar ve bazı ilaçlar infertiliteye yol açabilir.
Sebep ne olursa olsun infertilitenin üstesinden gelmek kolay değildir. Birçok infertil erkek, kendisini eksik ve mutsuz hisseder. Bazıları erkekliğini kaybettiğini düşünür. Bu hisler normaldir ve üstesinden gelmenin yolu diğer insanlarla iletişim kurmaktır. İnfertil çiftler bu problemlerin üstesinden gelmek için birbirlerine destek olmalıdır. İnfertilite sebeplerinin %90'ının tedavi edilebildiği ve birçok tedavi seçeneğinin bulunduğu unutulmamalıdır.

İnfertiliteyi etkileyen hayat şartları ve alışkanlıklar
Sigara: Sperm sayı ve hareketliliğini düşürür ve spermin normal yapısını bozar.
Alkol: Aşırı alkol alımı sperm sayısını düşürür ve anormal sperm üretimine yol açar.
Testis ısısı: Erkeklerde testis ısısı, vücut ısısından düşüktür. Testis ısısı artarsa sperm üretimi azalır. Yüksek ateş, sıcak çevrede çalışma, sauna ve dar pantolon giyme testis ısısını arttırabilir.
Aşırı kilo: Testis ısısının artmasına ve sperm sayısının azalmasına yol açar.
Aşırı egzersiz: Hormon üretimini azaltarak infertiliteye sebep olabilir.
İlaçlar: Bazı tansiyon ve ülser ilaçları sperm sayısını düşürebilir ve cinsel arzuyu azaltabilir.

İNFERTİLİTENİN DEĞERLENDİRİLMESİ

</SPAN>
Hastanın tıbbi özgeçmişi: Geçirilmiş kabakulak, bazı ateşli hastalıklar, cerrahi girişimler veya travmalar, cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlar İnfertiliteyi etkileyebilir. Ayrıca kimyasal maddelere maruz kalma, stres, ilaç ve alkol kullanımı, gereksiz alışkanlıklar, cinsel ilişki zaman ve sıklığı, ailede bu tip problem varlığı da önemlidir.
Fizik muayene: Ürolog, üreme organlarını muayene eder. Testislerin yerinde olup olmadığı, testislerin durumu, sperm kanalları, skrotum içinde genişlemiş damarların olup olmadığı (varikosel) araştırılır. Prostat muayenesi de yapılmalıdır. Ayrıca vücut yağ ve kıllarının dağılımına bakılır.

LABORATUAR TESTLERİ

Semen (meni) analizi

48 saatlik cinsel perhizden sonra alınan taze semen makroskopik ve mikroskopik değerlendirmeye tabi tutulur. Sperm sayısı değişkenlik gösterebildiği için semen analizi en az 2 kez yapılmalıdır. Burada sperm sayısı, hareketliliği ve şekli değerlendirilir. Bu test tek başına infertilite durumunu göstermez, çünkü burada spermin tüm fonksiyonlarını görmek mümkün değildir. Fakat infertilitenin başlangıç değerlendirmesi için ilk yapılan kolay ve yararlı bir testtir.

TANI KOYDURUCU TESTLER
Semen analizinde herhangi bir anormallik varsa yapılır.

İdrar analizi
İdrarda beyaz kan hücrelerinin (lökosit) varlığı idrar yolu enfeksiyonunu veya prostat enfeksiyonunu gösterir. idrarda önemli sayıda sperm bulunması idrar torbasına semen kaçtığına işaret eder.

Hormon analizi
Serum FSH, LH ve testosteron düzeylerine bakılır. Bunlar testis fonksiyonları hakkında bilgi verir.

Semende lökosit sayısı
Spesifik boya veya antikorlarla semendeki lökosit sayısı araştırılır. Bunların fazlalığı genital sistem enfeksiyonunu gösterir ve mutlaka tedavi edilmelidir, aksi halde spermlere zarar verir.

Anti sperm antikor testi
Bu test kadında veya erkekte sperme karşı antikor varlığını gösterir. Anti sperm antikorlar spermle reaksiyona girip onlara zarar verir ve hareketsiz kılar.

Ultrasonografi
Testislerin yapısı, damarlardaki genişlemeler (varikosel) ve sperm kanallarındaki darlıklar hakkında bilgi verir.

TESTİS BİYOPSİSİ

Semen analizinde çok düşük sayıda sperm olması veya hiç olmaması durumunda yapılır. Her iki testisten anestezi altında birkaç adet doku parçası ve aynı anda iğne ile doku aspirasyonu yapılarak testisteki sperm üretiminin haritası çıkarılır.

Alınan örnekler mikroskop altında incelenerek sperm hücresi aranır. Bu yöntemle testislerin sperm üretimi hakkında bilgi sahibi olunur. Enfeksiyonlar, hormonal bozukluklar ilaç verilerek tedavi edilir.

Varikosel operasyonu

İnfertil erkeklerin %60'ında varikosel bulunur. Varikosel sperm üretimini etkiliyorsa veya testiste küçülme yapıyorsa tedavi edilir. Varikosel ameliyatı mikroskop altında yapılmalıdır. Bu sayede gözle görülmeyen küçük damarların bağlanması ameliyat başarısını arttırır ve varikosel'in tekrarlamasını önler. Varikosel operasyonu hastaların %75'inde sperm kalitesinde düzelme sağlar ve %35 oranında spontan gebelik elde edilir.

Sperm kanallarındaki tıkanıklıkların giderilmesi

Sperm kanallarının prostata açılan yerindeki darlık yapan sebepler endoskopik olarak kesilerek açılır. Diğer düzeylerdeki tıkanıklık bölgesi ise mikroskop altında bulunup çıkartılır geri kalan sağlam bölgeler birbirine anastomoz edilerek meninin doğal yolla dışarı atılması sağlanır.

YARDIMCI ÜREME TEKNİKLERİ

Intrauterin inseminasyon

Düşük sperm sayısı, endometriosis, açıklanamayan infertilite, servikal mukus yetersizliği ve sperme karşı antikor varlığında uygulanır. Erkekten alınan semen özel solüsyonlarla yıkanıp kaliteli spermler elde edilir ve daha sonra kadın rahmine özel bir sonda ile verilir. Bu yöntem hormon tedavisi ile birlikte yapılmalıdır.

In vitro fertilizasyon (IVF)

Kadın yollarındaki darlıklarda veya açıklanamayan infertilitede uygulanır. Hormonal tedavi ile kadın yumurtalığından olgun yumurta elde edilir. Bu yumurta dışarı alınır. Laboratuar şartlarında yumurta ile sperm birleştirilir. Birkaç gün sonra da oluşan döllenmiş hücre kadın rahmine yerleştirilir.

GİFT

Dışarı alınan kadın yumurtası ve sperm birlikte kadın yumurtalık yollarına yerleştirilip doğal döllenme sağlanır.

ZİFT
Laboratuar şartlarında döllenmiş yumurta, kadın yumurtalık yollarına yerleştirilir.

ICSI (Mikroenjeksiyon)

Laboratuar şartlarında kadın yumurtası içine erkekten elde edilen sperm iğne ile yerleştirilerek, elde edilen döllenmiş yumurta, kadın haznesine konur. ICSI'de spermin hangi yolla elde edildiğinin önemi yoktur. Böylece spermin kadın üreme yollarındaki ilerlemesine, yumurtayı aramasına ve yumurtayı doğal olarak döllemesine gerek kalmaz. İşlem öncesi kadın yumurtalıkları ilaç ile stimule edilir. ICSI için birkaç sperm hücresi yeterlidir. ICSI ile çocuk sahibi olma oranı %35 civarındadır.

TESE + ICSI
Menide sperm hücresi yoksa testis biyopsisi materyelinden elde edilen olgun sperm hücresi veya spermatid ICSI için kullanılır.

TESE TESTİSLERDE SPERM ARANMASI
Azospermik infertil hastalara uygulanır.
Azospermi: Semen analizinde (menide) hiç sperm görülmemesidir.
Azospermik infertilite iki bölümde incelenir.

a) Obstrüktif Azospermi
Sperm yollarının tıkalı olmasından kaynaklanır.

b) Nonobstrüktif Azospermi
Testislerin dışarı (sperm kanallarına) verecek kadar sperm üretememesidir. Tedavi olarak TESE uygulanır.
TESE uygulacak hastanın eşi, Kadın-Doğum infertilete kliniğine yönlendirilerek oradan takibe alınması sağlanır. Kadının ovulasyon (yumurtlama) dönemine göre TESE uygulanacak erkek, genel anestezi ile uyutularak işleme başlanır. Testisin üzerindeki cilde 1-2 cm'lik kesi yapılarak testislere ulaşılır ve testisin damarsız kısmından testis açılır. Ardından mikroskopik olarak testis incelenir ve en dolgun beyaz renkte daha geniş tubuluslar (çıplak gözle görmek zordur ama mikroskopik olarak kolayca görülebilir) alınarak, daha ince ayarlı (daha hassas) mikroskopla, sperm olup olmadığı araştırılır. Eğer testiste tüm aramalara rağmen sperm bulunamasa, aynı işlem diğer testise de uygulanır. Bu spermler Kadın-Doğum infertilite birimine ICSI tedavisi için kullanılmak üzere gönderilir.
Non obstrüktif azospermik çıplak gözle yapılan işlemde testiste sperm bulma şansı %15-30 arasında iken, mikroskop altında yapılanda bu oran %45-60 arasındadır.
Gebelik oranı, mikroskop kullanılarak yapıldığı zaman %50'den %65'e kadar çıkmaktadır. Mikroskop kullanıldığı zaman testisten gereksiz doku alınmadığından, ileride meydana gelebilecek bir takım sorunlar engellenir.

İ.Ü. Hasta Okulu Yayınları