Konu: Y.Akdiken, Faulbaum, Rhamnus frangula

Y. AKDİKEN




Ağaç | 1-7m | 5-6 Aylar | Ça,Na | Kabukları

Y.Akdiken, Faulbaum, Rhamnus frangula
Barut ağacı Syn: Frangula alnus
Erkek akdiken Frangula vulgaris

Familyası: Akdikengillerden, Kreuzdorngewâchse, Rhamnaceae

Drugları: Yabani akdiken kabuğu; Frangulae cortex
Y.akdiken kabuğu bir yıl depolandıktan sonra çay, tentür ve natürel ilaç yapımında kullanılır.

Giriş: Akdikengillerin takriben 150 türü vardır ve bunlardan Y.Akdiken en çok bilinen ve kullanılandır. Akdikenin meyvesi yabani akdikenin ise kabukları tıbbi maksatla kullanılır. Bu nedenle akdikenleri iki ayrı grupta in¬celemek gerekir. Yabani akdiken kabuğu 13.yy.dan itibaren kabızlığa karşı kullanılmaya başlanmış ve zamanla yaygınlaşmıştır. Eski Keltcede ram dikenli çalı anlamına gelir. Türkçe Y.Akdiken diye anılması genellikle bazı yazarlar tarafından yanlış anlaşılarak almanca akdiken anlamına gelen Weiβdorn la karıştırılmaktadır. Weiβdorn’un Türkçede karşılığı alıç tır kelimeleri tercüme ederek bitkilere yanlış anlam vermemek gerekir. Türkçe akdiken deyince R.Cathaticus, almanca akdiken (Weiβdorn) de¬yin-ce alıç anlaşılır.

Botanik: Vatanı Avrupa ve Asya’nın ılıman bölgeleri olup, buradan ku¬zey Amerika’ya götürülüp orada kültür bitkisi olarak yetiştirilmiş ve yaygınlaştırılmıştır. Genellikle seyrek ormanlara, nemli topraklar, sulak yerler ve bataklıklarda yetişir. Yabani akdiken 1-4m boyunda, az çatallaşan, dikensizi, kabuklarının dışı kahverengi, içi sarı ve portakal sarısı renkte, üzerinde yer yer kovukçuklar bulunur. Yaprakları 4-6cm uzunluğunda, 3-5eninde oval veya yumurta şeklinde, kenarları bütün, üst yüzeyi koyu yeşil, parlak, derimsi, rotada ana bir damar ve ondan yanlara paralel olarak uzanan damarlara sahiptir. Çiçekleri oldukça küçük sarımsı yeşil renkli, taç yaprakları 5 dişli, 4-5mm, kupa yaprakları 2-4mm yeşil ve çan şeklinde olup yaprak diplerinde 2-8 çiçek bir arada bulunur. Meyveleri önce yeşil, sonra turunç ve nihayet morumsu siyah par¬lak, 6-8m çapında yani bezelye büyüklüğünde ve içinde 2-3 adet çekirdek bulunur.

Hasat zamanı: Nisan ortalarından hazirana kadar kesilen dallarının ka-bukları soyularak kurutulur. Kurutulan kabuklar bir yıl depolandıktan sonra 104-105C°’de 1 saat kavrulduktan sonra kullanılabilir. Y.Akdiken kabu¬ğundaki antronlar 1 yıl depolandıktan sonra veya bir saat kav-rulduktan sonra antrokinonlara dönüşür ve kabuklar kullanılabilir hale gelir.

Birleşimi: Birleşimindeki maddeleri önemine göre şöyle sıralayabiliriz;
a) Antronoid türevleri %4-8 arasında olup en önemlileri; Glucofrangulin A, Frangulin A, Glucofrangulin B, frangulin B, Frangulaemodin, Phscion, Chrysophanol ve Aloeemodin içerir. antronların antrakinonlara dönüşmesi için 1 yıl depolanması veya kurutulduktan sonra kavrulması (104-105C°) gerekir.
b) Flavonitler; Kâmpferol, Quercetin, İzorhamnetin, Rhamnacin ve bunların glikozitlerini içerir.
c) Ayrıca tanin, şeker, saponin ve acı maddeler içerir.

Tesir şekli: Müshil yapıcı, safra artırıcı, kanı temizleyici ve solucanları öldü¬rücüdür.

Kullanılması:
a) Komisyon E’nin yayınladığı monografi bildirisine göre başta kabızlığa karşı kullanılır.
b) Halk arasında Y.akdiken kabuğu başta kabızlık, sindirim bozukluğu, bağırsak tembelliği ve safra yetersizliğine karşı kullanılır.

Çayı: İçilecek her bardak için 1 kahve kaşığı Y.akdiken kabuğu demliğe konur ve üzerine 300-400ml soğuk su ilave edilerek 8-12 saat bekletildikten sonra kaynatılarak 5-10dk demlenmeye bırakılır ve süzülerek içilir.

Çay harmanları

Gökçek Metabolizma çayı (metabolizma, böbrekler ve sindirimi çalıştırıcı);
>20 gr Hindiba otu ve kökü
>20 gr Menekşe otu
>20 gr Y.akdiken kabuğu
>20 gr Rezene tohumu
>20 gr Akhuş yaprağı

Gökçek jinekoloji çayı (kadın hastalıkları, adet sancısı ve kabızlıkta);
>25 gr Y.akdiken kabuğu
>25 gr Civanperçemi otu
>25 gr Ayrık kökü
>15 gr Sinameki yaprağı
>10 gr Aslan pencesiotu

Gökçek Karaciğer ve safra çayı (safra artırıcı, ve müshil yapıcı);
>20 gr Nane yaprağı
>20 gr Pelin otu
>20 gr Kimyon tohumu
>20 gr Y.akdiken kabuğu
>20 gr Sinameki yaprağı

Gökçek Metabolizma çayı
>20 gr Sinameki yaprağı
>20 gr Y.akdiken kabuğu
>20 gr Hindiba otu ve kökü
>20 gr Rezene tohumu
>20 gr Nane yaprağı

Gökçek Müshil çayı;
>30 gr Sinameki yaprağı
>30 gr Y.akdiken kabuğu
>20 gr Rezene tohumu
>10 gr Oğulotu

Gökçek Müshil çayı;
>20 gr Y.akdiken kabuğu
>20 gr Sinameki yaprağı
>20 gr Oğulotu
>20 gr Kimyon
>20 gr Rezene

Gökçek safra artırıcı çay;
>30 gr Nane yaprağı
>30 gr Zerdeçal kökü
>20 gr Kırlangıç otu
>10 gr Y.akdiken kabuğu
>10 gr Şahtereotu

Gökçek müshil çayı;
>30 gr Sinameki yaprağı
>30 gr Y.akdiken kabuğu
>20 gr Nane yaprağı
>10 gr Rezene
>10 gr Kimyon

Yan tesirleri: depolanmamış Akdiken kabuğunun çayı içildiğinde şiddetli ishal, kusma ve bulantı gibi yan tesirleri görülür. Y.akdiken kabuğu kurutulduktan sonra bir yıl depolanmaz ise birleşimindeki antrokinanlar dönüşmediğinden çok etkili olur ve bu da rahatsız edici etkilere sebep olur. Kurutulduktan sonra bir yıl depolanan Y.akdiken kabuklarının çayı 1 aydan fazla kullanıldığında kanda ve hücrelerde potasyum yetersizliğine neden olur.

B) Amerika Akdikeni, Amerikanische Faulbaum, Rhamnu purshianus
Kaskara Frangula purshianus
Sayrada

Drugları: A.akdiken kabuğu; Rhamni pursianae cortex
A.akdiken kabuğu da kurutulduktan sonra bir yıl depolanır ve ancak bu şekilde çayı, tentürü ve natürel ilacı yapılır.

Botanik: Vatanı Kuzey Amerika olan A.akdikenin boyu 6-15m arasında olup Avrupa’da nadiren kültür bitkisi olarak yetiştirilir. Yaprakları 8-15cm uzunluğunda, 5-10cm eninde, ortada ana bir damar ve ondan sağlı sollu kılçık gibi dağılan yan damarlara sahiptir. Kenarları bütün, parlak yeşil renkli, ters yumurta şeklinde, ve kısa saplıdır. Çiçekleri 2-10çiçek top¬luca bir arada yaprak dibinden çıkan bir sap üzerinde bulunur ve oldukça küçüktür. Taç yaprakları sarımsı yeşil, 5 sivri uçlu ve bu taç yaprakları kavrayan bir kupa yaprağı vardır. Hasat ayı yabani akdikende olduğu gibidir.

Birleşimi: A.akdiken kabuğunun birleşiminde
a) %8-10 oranında antronoit türevleri içerir ve bununda 1) %60-70’ini Cascarositler (Kaskarozitler) oluşturur. Cascarosid A,B,C ve D 2) Glikozylantronlar %10-30 arasında en önemlileri Aloin A, B, (+)-Desoxyaloin ve (-)-Desoksialoin 3) Antronoitler kompleksi %10-30 olup en önemlileri Aloeemodin, emodin, frangulin, physcion, chrysophanol’dan oluşur.
b) Ayrıca tanin, acı madeeler, reçine, organik asitler içerir.

Tesir şekli: Müshil yapıcı, sindirimi kolaylaştırıcı ve safra artırıcıdır.

Kullanılması: Pekliğe karşı Amerika’da çok yaygın olarak kullanılan bir drogdur.

Yan tesirleri: Yan tesiri aynı Y.akdikende olduğu gibidir.

C) Türk Akdikeni, Türkische Faulbaum, Rhamnus alaternus

Drugları: Türk akdiken kabuğu; Rhamni alaterni cortex
Dallarının kabukları çay yapımında kullanılır. Türkiye’nin Karadeniz, Mar-mara, Ege ve Akdeniz bölgesinde yabani olarak yetişen bitki hakkında fazla bilgiye sahip değiliz.